درسنامه آموزشی تفکر و سواد رسانه‌ای کلاس دهم
درس 17: زندگی دوم
با ظهور اینترنت، دنیای جدیدی پدیدار شد که آن را فضای مجازی نامیدند؛ اما این فضا چندان هم مجازی نیست؛ چون به بخشی واقعی، اصلی و جدی از زندگی تبدیل شده است. چیزی که امروز به عنوان فضای مجازی معروف شده در اصل واقعیت است. بسیاری از ما در طول روز ساعت‌هایی از عمر خود را در این فضا زندگی می‌کنیم؛ لذا عده‌ای ترجیح می‌دهند آن را زندگی دوم بنامند که خیلی از قواعد زندگی اول را تحت تأثیر خود قرار داده است.
گفت‌وگوی کلاسی (صفحه 140 کتاب درسی)
فناوری‌های ارتباطی با ویژگی‌های سرعت، دسترسی، حجم بسیار ذخیرۀ اطلاعات، دقت، افزایش توان انتخاب، تعامل، درگیرکردن همزمان چند حس و انجام‌دادن همزمان چند کار، توان غلبه بر چهار محدودیت را برای انسان مهیا کرده‌اند. دربارۀ مفهوم و مثال غلبه بر این چهار محدودیت گفت‌وگو کنید.
شبکه‌های اجتماعی
هوش مصنوعی در زندگی ما
هوش مصنوعی دیگر موضوع علمی و تخیلی در فیلم‌ها نیست؛ وقتی یک برنامۀ مسیریاب بهترین راه رسیدن به مقصد را پیشنهاد میکند، وقتی یک سکو، فیلمی را به شما پیشنهاد می‌دهد، یا وقتی تلفن همراه چهرۀ شما را تشخیص می‌دهد، ممکن است هوش مصنوعی در پشت‌صحنه در حال کار باشد.
هوش مصنوعی می‌تواند به رایانه‌ها کمک کند تا از میان حجمی زیاد از اطلاعات، الگوهایی را پیدا کنند و بر اساس آنها پیشنهاد یا پیش‌بینی ارائه دهند. اگر بیشتر فیلم‌ها، موسیقی‌ها و مطالبی که می‌بینید توسط الگوریتم‌ها به شما پیشنهاد شوند، انتخاب‌های شما تا چه اندازه واقعاً «انتخاب شخصی» هستند؟ اگر یک روز پیشنهادهای الگوریتم را نادیده بگیریم، آیا ممکن است انتخاب‌های متفاوتی داشته باشیم؟ وقتی یک الگوریتم چیزی را به ما پیشنهاد میکند، آیا فقط به ما کمک میکند یا ممکن است روی تصمیم ما هم اثر بگذارد؟
آیا هر چیزی که هوش مصنوعی میگوید درست است؟
هوش مصنوعی هم خطا میکند
این سامانه‌ها برای پاسخ دادن از داده‌ها و اطلاعاتی که با آنها آموزش دیده‌اند استفاده می‌کنند. اگر این اطلاعات ناقص، نادرست یا نامناسب باشند، ممکن است پاسخ هوش مصنوعی هم اشتباه باشد. گاهی نیز هوش مصنوعی پاسخی تولید میکند که ظاهرا درست و قابل اعتماد به نظر می‌رسد، اما در واقع نادرست یا ساختگی است. به این نوع خطا در هوش مصنوعی «توهم هوش مصنوعی» گفته می‌شود.
هوش مصنوعی خنثی و بی‌طرف نیست
نکتۀ مهم دیگر این است که هوش مصنوعی همیشه بی‌طرف نیست. انسان‌ها داده‌ها را انتخاب می‌کنند و سامانه‌های هوش مصنوعی را طراحی می‌کنند و آموزش می‌دهند. اگر در داده‌ها یا روش طراحی یک رایانه، نوعی سوگیری وجود داشته باشد، ممکن است این سوگیری در پاسخ یا تصمیم هوش مصنوعی نیز دیده شود.
برای مثال، فرض کنید یک سامانه هوش مصنوعی برای شناسایی افراد با استفاده از مجموعه‌ای از تصاویر آموزش داده شده باشد، اما تصاویر آموزشی تنوع کافی نداشته باشند. ممکن است این سامانه برای بعضی افراد عملکرد خوبی داشته باشد و برای بعضی دیگر بیشتر دچار خطا شود.
بنابراین، استفاده از هوش مصنوعی فقط به این معنا نیست که «هرچه ماشین گفت، قبول کنیم.» در دنیایی که هوش مصنوعی هر روز بیشتر وارد زندگی ما می‌شود، یکی از مهم‌ترین مهارت‌ها این است که بدانیم چه زمانی به آن اعتماد کنیم، چه زمانی پاسخ آن را بررسی کنیم و چه زمانی اصلاً نباید تصمیم‌گیری را به آن بسپاریم.
در ادامه برخی چالش‌هایی که هوش مصنوعی ایجاد کرده را بررسی می‌کنیم:
1- پاسخ سریع یا فکر عمیق
هوش مصنوعی می‌تواند خیلی سریع پاسخ بدهد. اگر همیشه برای پیدا کردن پاسخ به هوش مصنوعی مراجعه کنیم، آیا ممکن است توانایی جست‌وجو، پرسشگری و فکر کردن ما ضعیف شود؟ یک مثال از زندگی خودتان بیان کنید.
2- هوش مصنوعی و آینده شغلی
فرض کنید شغلی که شما به آن علاقه دارید، در آینده تا حدی زیاد با استفاده از هوش مصنوعی و ماشین‌ها انجام شود. به نظر شما چه مهارت‌هایی همچنان برای انسان‌ها مهم خواهند بود؟ برای مثال:
- خلاقیت
- حل مسئله
- ارتباط با دیگران
- همکاری و کار گروهی
- تصمیم‌گیری
- تفکر انتقادی
چه مهارت دیگری به این فهرست اضافه می‌کنید؟ چرا؟
3- آیا هر چیزی که می‌بینیم واقعی است؟
امروزه هوش مصنوعی می‌تواند نوشته، عکس، صدا و فیلم تولید کند؛ به‌گونه‌ای که تشخیص واقعی یا ساختگی بودن آنها همیشه آسان نیست. اگر بدانید ممکن است یک عکس، صدا یا فیلم با هوش مصنوعی ساخته‌شده باشد، آیا در برخورد با اطلاعات فضای سایبری محتاط‌تر می‌شوید؟ به‌نظر شما قبل از همرسانی یک محتوای مشکوک چه کارهایی باید انجام دهیم؟
گفت‌گوی کلاسی (صفحه 124 کتاب درسی)
- اگر ابزارهای هوش مصنوعی بتوانند تکالیف درسی را در چند ثانیه انجام دهند، معنای «یادگرفتن» برای نسل شما چه تفاوتی با نسل‌های قبل خواهد داشت؟
- اگر یک هوش مصنوعی بتواند به اندازۀ یک دوست، همدلی نشان دهد و گوش شنوا باشد؛ آیا جایگزین‌کردن بخشی از روابط انسانی با آن پذیرفتنی است؟ چرا؟
- در نرم‌افزارهایی که روزانه استفاده می‌کنید، ردپای هوش مصنوعی نامرئی را در کجاها می‌بینید؟ نام چند نرم‌ا‌‌فزار را ببرید که حس می‌کنید در پس‌زمینه از این فناوری استفاده می‌کنند.